KTO I JAK KSZTAŁTUJE CENY TŁUMACZEŃ PRZYSIĘGŁYCH?
Czasem pojawia się też bardziej emocjonalna ocena tłumaczy pochodzących z krajów byłego ZSRR: „Tłumacze przysięgli zadzierają ceny i żerują na swoich”.
Przyjrzyjmy się, jak w rzeczywistości kształtuje się cena tłumaczenia przysięgłego.
Kiedy ceny są regulowane przez państwo, a kiedy — nie
W Polsce istnieją urzędowo określone stawki za czynności tłumacza przysięgłego. Kluczowe jest jednak to, że obowiązują one wyłącznie wtedy, gdy zleceniodawcą jest państwo (sąd, prokuratura, policja, organ administracji publicznej).
We wszystkich pozostałych przypadkach, gdy tłumaczenie zamawia osoba prywatna, biuro tłumaczeń, agencja legalizacyjna itd., obowiązuje wolne kształtowanie cen. Oznacza to, że:
- każdy tłumacz ustala cenę samodzielnie;
- na rynku działa wolna konkurencja;
- cena kształtuje się poprzez równowagę popytu i podaży;
- klienci „głosują portfelem”.
Urzędowe stawki nie oznaczają niskich cen. Przykładowo, tłumaczenie białoruskiego świadectwa urodzenia na język polski bez białoruskich pieczęci i stempli według stawek urzędowych może kosztować 110–160 złotych, a z białoruskimi pieczęciami już 160–240 złotych. Tłumaczenie białoruskiego Apostille, trwale połączonego z dokumentem w języku rosyjskim, automatycznie wymaga także tłumaczenia z języka białoruskiego, co zwiększa i tak wysoką cenę o kolejne 30%.
Dlaczego „zaporowe ceny” to mit
W warunkach wolnej konkurencji nie da się bez końca podnosić cen. Jeśli tłumacz ustali ceny znacznie wyższe niż rynkowe bez obiektywnego uzasadnienia — klienci po prostu wybiorą innego specjalistę.
Dlatego rynek działa dość racjonalnie:
- zbyt wysoka cena = brak klientów i zleceń;
- zbyt niska cena = przeciążenie pracą i długa kolejka.
Długi czas oczekiwania odstrasza klientów równie skutecznie jak wysoka cena. Dlatego równowaga kształtuje się naturalnie. W praktyce to klienci poprzez swój popyt kształtują ceny usług danego tłumacza.
Od czego naprawdę zależy cena tłumaczenia przysięgłego
Cena to nie koszt kartki papieru z pieczęcią i podpisem. Wpływa na nią kilka czynników.
1. Doświadczenie tłumacza i jakość tłumaczeń
Jak w każdym zawodzie:
- początkujący specjalista bierze mniej;
- doświadczony — więcej.
Różnica w cenie w obrębie tej samej miejscowości lub regionu bardzo często (choć nie zawsze) może odzwierciedlać różnicę w jakości tłumaczeń. A błędy w tłumaczeniu przysięgłym mogą kosztować klienta znacznie więcej niż samo tłumaczenie.
2. Tempo i organizacja pracy
Niektórzy tłumacze pracują:
- nieregularnie — wieczorami po głównej pracy i w weekendy;
- z długimi terminami oczekiwania.
Inni:
- zajmują się tłumaczeniami zawodowo na pełen etat;
- oferują krótkie terminy realizacji.
To również wpływa na cenę. wpływa na cenę. Niektórzy poszukiwani tłumacze przysięgli pracują znacznie więcej niż standardowe 40 godzin tygodniowo, bez weekendów i pełnowartościowych urlopów, i tylko dzięki temu są w stanie utrzymać ceny na akceptowalnym poziomie. Mogliby już teraz podnieść ceny o 20%. Tak, popyt spadłby mniej więcej o te same 20%. Ale spadek popytu zostałby w pełni zrekompensowany wzrostem ceny, a tłumacz miałby więcej czasu dla rodziny i na odpoczynek. 
3. Specjalizacja i obłożenie pracą
Cena tłumaczenia zależy również od tego, jak złożone zlecenia dany specjalista jest w stanie realizować.
Na przykład tłumacz przysięgły pracujący z dokumentacją medyczną regularnie wykonuje odpowiedzialne, czasochłonne, a więc droższe tłumaczenia. W jego grafiku proste dokumenty (np. akty stanu cywilnego czy prawa jazdy) w praktyce konkurują o czas z droższymi zleceniami, dlatego ich cena również jest wyższa. Takiemu specjaliście po prostu nie opłaca się poświęcać czasu na tanie tłumaczenia. Z kolei tłumacz bez szczególnych kompetencji będzie tańszy.
Podobnie jest z tłumaczami posiadającymi uprawnienia do tłumaczenia z języka rosyjskiego i białoruskiego. Ich usługi są stale poszukiwane i cieszą się dużym popytem — niemal zawsze mają kolejkę klientów, którzy nie chcą ryzykować lub już spotkali się z odmową z powodu niskiej jakości tłumaczenia. Aby utrzymać rozsądne terminy, obłożenie można regulować albo odmowami (co nie jest ani logiczne, ani racjonalne), albo ceną (co jest zarówno logiczne, jak i racjonalne). Kto nie chce płacić — szuka tańszych alternatyw.
4. Lokalizacja tłumacza
Na cenę wpływa również region, w którym działa tłumacz.
W miastach lub województwach o dużej liczbie tłumaczy przysięgłych danego języka konkurencja jest większa, więc ceny są zwykle niższe. Tam, gdzie brakuje specjalistów, popyt znacznie przewyższa podaż, a ceny usług są odpowiednio wyższe.
Oczywiste jest, że średnia cena tłumaczenia u czterech tłumaczy rosyjsko-białoruskich w Warszawie będzie wyższa niż cena u jedynego takiego tłumacza, lecz pracującego w małym mieście przy granicy polsko-białoruskiej.
To ten sam mechanizm rynkowy: cena równoważy dostępność specjalisty i liczbę osób zainteresowanych jego usługami.
5. Język tłumaczenia
Cena tłumaczenia przysięgłego w dużej mierze zależy także od języka.
W Polsce jest blisko 2900 tłumaczy przysięgłych języka angielskiego i około 3600 tłumaczy języka niemieckiego. Konkurencja jest duża, dlatego ceny są zwykle bardziej przystępne, mimo dużego zapotrzebowania. Tłumaczy przysięgłych rzadkich języków jest znacznie mniej. Na przykład tłumaczy języka kazachskiego na całą prawie 38-milionową Polskę jest aż… jeden.
Im mniej specjalistów danego języka, tym większy popyt na ich usługi i tym wyższa cena tłumaczenia. To naturalna konsekwencja ograniczonej podaży na rynku.
6. Komfort klienta
Czasem różnica w cenie oznacza różnicę w poziomie obsługi:
- szybka i konkretna komunikacja;
- brak przedpłaty;
- różne formy płatności;
- możliwość rozpoczęcia pracy na podstawie skanów;
- możliwość weryfikacji tłumaczenia przed odbiorem;
- wygodna lokalizacja;
- brak odmów w urzędach;
- możliwość realizacji w trybie pilnym.
Dla wielu klientów to ważniejsze niż sama cena.
Dlaczego niska cena nie zawsze się opłaca
Najtańsze tłumaczenie nie zawsze jest najbardziej opłacalne.
Problemy spotykane w praktyce:
- błędy, nieprawidłowa transliteracja imion i nazwisk, niepoprawny zapis nazw geograficznych;
- rozbieżności w imionach, nazwiskach i nazwach miejscowości względem innych dokumentów lub tłumaczeń;
- niedotrzymywanie terminów i utrudniony kontakt;
- brak wymaganych uprawnień, a w konsekwencji odmowa przyjęcia dokumentów (więcej na temat).
W efekcie klient:
- płaci dwa razy;
- traci czas;
- denerwuje się;
- ryzykuje odmowę.
Czasem oszczędność 30–40 złotych kończy się stratą setek. Dobrze, jeśli kończy się jedynie stratą czasu i pieniędzy.
Różne ceny — to normalne
Jeśli widzisz, że jeden tłumacz podaje 50, drugi 80, trzeci 120 złotych, nie oznacza to, że trzeci „zadziera cenę”. Po prostu nie musi walczyć o zlecenia za wszelką cenę.
Najważniejsze kryteria wyboru
Wybierając tłumacza przysięgłego (więcej na temat), warto kierować się nie tylko ceną, ale zestawem czynników:
- rekomendacje;
- doświadczenie;
- uprawnienia;
- komunikacja i kontakt;
- terminy;
- wygodne warunki płatności.
Cena to tylko jeden z wielu parametrów.
Podsumowanie
Cena tłumaczenia przysięgłego nie wynika z chciwości tłumaczy, lecz z normalnych mechanizmów rynkowych:
- popytu;
- konkurencji;
- doświadczenia i języków;
- obłożenia pracą i poziomu specjalizacji;
- lokalizacji.
Ostatecznie to klienci kształtują ceny na rynku, a nie tłumacze. Tłumacze przysięgli po prostu pracują za stawki, które klienci są gotowi zapłacić za ich pracę, biorąc pod uwagę ich dostępność i zapotrzebowanie na ich usługi.